Echt of nagemaakt?
Zo herken je kopieën en vervalsingen
Van bijna alles wat verzameld wordt, bestaan kopieën: soms eerlijk als decoratie bedoeld, soms om te bedriegen. Met deze kenmerken kom je een heel eind. Twijfel je, laat het dan beoordelen of scan het met Schatbaar.
AlgemeenMuntenZilverDelfts aardewerk en porseleinTegelsSteengoed en baardmannenKoper, messing en tinTabaksdozenHaardplatenKachelsGlasBodemvondsten
Altijd eerst: de algemene kenmerken
- Slijtage op de logische plekken: waar het werd vastgepakt, waar het op stond, waar het werd schoongemaakt. Gelijkmatige slijtage overal is verdacht.
- Patina ontstaat langzaam en zit het dikst in de diepte. Kunstmatig patina (zuur, verf, roet) zit vaak overal even dik en laat los bij wrijven.
- Gereedschapssporen: handwerk is net niet regelmatig. Machinale schroefdraad, kruiskopschroeven en strakke gietnaden horen bij later werk.
- Te mooi om waar te zijn: zeldzaam, compleet, goedkoop en zonder herkomst is de klassieke combinatie bij vervalsingen.
- UV-lamp: lijm, nieuwe verf en restauraties lichten vaak anders op dan het origineel.
Munten
- Wegen en meten (0,01 gram): vervalsingen wijken vaak af in gewicht of diameter.
- Gegoten in plaats van geslagen: korrelig oppervlak, zachte details, gaatjes en een naad op de rand.
- Magneet: goud, zilver en koper zijn niet magnetisch; veel kopieën wel.
- Verguld of verzilverd: let op afgesleten plekken waar een andere kleur doorkomt.
- Veel kopieën van daalders, dukaten en Romeinse munten worden als "vondst" verkocht.
Zilver
- Valse of verplaatste merken: merken uit een oud, kapot stuk worden soms in een nieuw stuk gezet; kijk naar soldeernaden rond het merk.
- Verzilverd metaal heeft vaak aanduidingen als EPNS, A1 of 90 en de onderlaag komt door op slijtplekken.
- Merken horen bij elkaar te passen: jaarletter, stad en meester uit dezelfde tijd en plaats.
Delfts aardewerk en porselein
- Souvenir-Delfts uit de 20e eeuw heeft een harde, witte scherf, een perfect egaal glazuur en vaak een gedrukt in plaats van geschilderd decor.
- Oud Delfts heeft een zachte, gekleurde scherf die bij schilfers aan de rand zichtbaar is.
- Porseleinmerken zoals de gekruiste zwaarden van Meissen en Chinese keizersmerken zijn heel vaak nagemaakt; beoordeel de scherf, de voetrand en de schildering.
Tegels
- Nieuwe tegels in oude stijl zijn vaak dun en overal even dik, met een strakke, machinale achterkant.
- Kunstmatig craquelé is te regelmatig; echte oude tegels hebben slijtage aan de randen en specieresten.
Steengoed en baardmannen
- In de 19e eeuw werden veel oudere kruiken en kannen nagemaakt in historiserende stijl, later volgden replica's.
- Kopieën zijn vaak te scherp, te schoon en hebben een te regelmatige zoutglazuur.
Koper, messing en tin
- Kandelaars en vijzels met jaartallen zijn in grote aantallen nagemaakt; het jaartal bewijst niets.
- Kopieën zijn vaak dunwandig gegoten, met machinale schroefdraad en een egaal donker gemaakt oppervlak.
- Bij tin: let op het jaartal in het merk (meestal het jaar van het meesterschap) en op Britannia-metaal (hard en glanzend).
Tabaksdozen
- Veel 20e-eeuwse kopieën hebben geëtste in plaats van gegraveerde lijnen: geëtst is gelijkmatig diep, gegraveerd wordt smaller aan het eind van een lijn.
- Let op een te nieuw scharnier en slijtage die niet bij het gebruik past.
Haardplaten
- Een naslag (afgietsel van een oude plaat) is iets kleiner dan het origineel, omdat gietijzer krimpt, en de details zijn vager.
- Nieuw gietijzer is gladder en heeft een schone, regelmatige achterkant.
Kachels
- Sommige klassiekers, zoals de Petit Godin, worden nog steeds nieuw gemaakt.
- Let op gelaste reparaties in gietijzer, opnieuw aangebrachte emaille en vervangende onderdelen; die bepalen veel van de waarde.
Glas
- Roemers en bokalen zijn in de 19e en 20e eeuw veel nagemaakt.
- Kijk naar slijtage aan de voetrand, een ruw pontilmerk en de gravure: diamantpunt, rad of stippel horen bij hun eigen tijd.
Bodemvondsten
- Online worden veel "bodemvondsten" verkocht met kunstmatige corrosie, vooral Romeinse munten, fibula's en ringen.
- Echte bodemvondsten hebben een herkomst; vraag naar vindplaats en melding.
- In Nederland geldt een meldplicht voor archeologische vondsten.