Aardewerk uit de bodem
Grapen, steelpannen, vergieten en borden
Roodbakkend en witbakkend aardewerk is het gewone keukengoed van vroeger en wordt bij elke bouwput gevonden. Archeologen dateren het op vorm. Hier de ontwikkeling, met 1.045 stukken uit musea en opgravingen, waarvan de meeste met een datering van het archeologisch depot.
Late middeleeuwen
1200–1400
- De grape (kookpot op drie pootjes) en de steelpan verschijnen; bolle buik, binnenkant met loodglazuur.
- Daarvóór handgevormde kogelpotten zonder glazuur.
28 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
15e en vroege 16e eeuw
1400–1550
- Grapen met een duidelijke rand, bakpannen, vergieten en teilen.
- Eerste slibversiering (witte klei op rode ondergrond).
110 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Bloeitijd
1550–1650
- Grapen met een scherpe buikknik, kookpotten, komforen, borden met slib- en sgraffitodecor; witbakkend aardewerk met groen of geel glazuur.
- Veel import uit Duitsland (Weser- en Werra-aardewerk) naast eigen productie.
565 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
17e en 18e eeuw
1650–1800
- Grapen worden wijder met een kraagrand; borden met gele en groene slibversiering, Friese en Hollandse vormen.
- Langzaam verdrongen door gietijzer en industrieel aardewerk.
269 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw en later
na 1800
- Industrieel gemaakt gebruiksgoed, dunner en regelmatiger; slibversierd boerenbont en "Fries" aardewerk.
23 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Codes van archeologen
- Archeologen gebruiken het Deventer-systeem: r-gra-33 betekent roodbakkend (r), grape (gra), typenummer 33. Elk type heeft een datering.
- w = witbakkend, s = steengoed, m = majolica, f = faience, p = porselein.
- In het register staan die codes bij de beschrijving: zoek op bijvoorbeeld r-gra.
Zo dateer je het
stap voor stap
Rood = roodbakkend, wit-geel = witbakkend. Zachter dan steengoed (krasbaar).
Grape, steelpan, bakpan, vergiet, teil, bord, kom.
Bolle buik = vroeg. Scherpe buikknik = 16e–17e eeuw. Wijde vorm met kraagrand = 17e–18e eeuw.
Drie pootjes = grape; kijk naar hoe de poten en oren zijn aangezet.
Alleen binnenkant geglazuurd = gebruiksgoed. Slibversiering en sgraffito = 16e–18e eeuw.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Grape
- Kookpot op drie pootjes, met oren.
- Kogelpot
- Ronde, handgevormde pot zonder pootjes; vroeg.
- Slibversiering
- Decor met vloeibare witte klei.
- Sgraffito
- Decor door de sliblaag te krassen.
- Deventer-systeem
- Codesysteem van archeologen voor typen aardewerk en glas.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.