SchatbaarScan een object
☰ MenuAardewerk uit de bodem

Aardewerk uit de bodem

Grapen, steelpannen, vergieten en borden

Roodbakkend en witbakkend aardewerk is het gewone keukengoed van vroeger en wordt bij elke bouwput gevonden. Archeologen dateren het op vorm. Hier de ontwikkeling, met 1.045 stukken uit musea en opgravingen, waarvan de meeste met een datering van het archeologisch depot.

Late middeleeuwen

1200–1400

  • De grape (kookpot op drie pootjes) en de steelpan verschijnen; bolle buik, binnenkant met loodglazuur.
  • Daarvóór handgevormde kogelpotten zonder glazuur.

28 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

15e en vroege 16e eeuw

1400–1550

  • Grapen met een duidelijke rand, bakpannen, vergieten en teilen.
  • Eerste slibversiering (witte klei op rode ondergrond).

110 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Bloeitijd

1550–1650

  • Grapen met een scherpe buikknik, kookpotten, komforen, borden met slib- en sgraffitodecor; witbakkend aardewerk met groen of geel glazuur.
  • Veel import uit Duitsland (Weser- en Werra-aardewerk) naast eigen productie.

565 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

17e en 18e eeuw

1650–1800

  • Grapen worden wijder met een kraagrand; borden met gele en groene slibversiering, Friese en Hollandse vormen.
  • Langzaam verdrongen door gietijzer en industrieel aardewerk.

269 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e eeuw en later

na 1800

  • Industrieel gemaakt gebruiksgoed, dunner en regelmatiger; slibversierd boerenbont en "Fries" aardewerk.

23 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Codes van archeologen

  • Archeologen gebruiken het Deventer-systeem: r-gra-33 betekent roodbakkend (r), grape (gra), typenummer 33. Elk type heeft een datering.
  • w = witbakkend, s = steengoed, m = majolica, f = faience, p = porselein.
  • In het register staan die codes bij de beschrijving: zoek op bijvoorbeeld r-gra.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Scherf
Rood = roodbakkend, wit-geel = witbakkend. Zachter dan steengoed (krasbaar).
2. Vorm
Grape, steelpan, bakpan, vergiet, teil, bord, kom.
3. Buik en rand
Bolle buik = vroeg. Scherpe buikknik = 16e–17e eeuw. Wijde vorm met kraagrand = 17e–18e eeuw.
4. Pootjes en oren
Drie pootjes = grape; kijk naar hoe de poten en oren zijn aangezet.
5. Glazuur en decor
Alleen binnenkant geglazuurd = gebruiksgoed. Slibversiering en sgraffito = 16e–18e eeuw.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Grape
Kookpot op drie pootjes, met oren.
Kogelpot
Ronde, handgevormde pot zonder pootjes; vroeg.
Slibversiering
Decor met vloeibare witte klei.
Sgraffito
Decor door de sliblaag te krassen.
Deventer-systeem
Codesysteem van archeologen voor typen aardewerk en glas.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw vondst waard? Scan hem met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz