SchatbaarScan een object
☰ MenuKoper en messing

Koper en messing dateren

Kandelaars, vijzels en beddenpannen

Koperen en messing kandelaars, vijzels en beddenpannen worden vaak als "oud" verkocht, maar er zijn heel veel latere kopieën. Hier de ontwikkeling, met 152 gedateerde stukken uit musea.

Middeleeuwen

tot 1500

  • Pinkandelaars (de kaars op een pin) en kandelaars op pootjes; bronzen vijzels en grapen.

34 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

16e eeuw

1500–1600

  • Kandelaars met een brede lekschaal op een hoge voet; bronzen vijzels met ribben en vaak een tekst en jaartal.

34 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

17e eeuw

1600–1700

  • De Hollandse hielkandelaar met een lekschaal halverwege de stam; vijzels met tekst ("LOF GODT VAN AL") en jaartal; gedreven beddenpannen.

27 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

18e eeuw

1700–1800

  • Kandelaars in twee helften gegoten en aan elkaar gesoldeerd (een naad in de stam); vormen in Lodewijk XV- en XVI-stijl.

25 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e eeuw en later

na 1800

  • Fabriekswerk en veel kopieën van oudere modellen: strakker, gladder, vaak met machinale schroefdraad.

29 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Echt of kopie?

  • Jaartal op een vijzel: let op, het jaartal kan van de mal zijn en is veel nagemaakt.
  • Schroefdraad en nette moertjes = 19e eeuw of later.
  • Echt oud messing heeft slijtage op de plaatsen waar het werd vastgepakt en gepoetst.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Gieten
Massief gegoten met de kaarshouder los ingezet = vroeg. In twee helften gegoten met een naad = 18e eeuw.
2. Verbindingen
Geklonken of in elkaar geschroefd met gegoten draad = oud; machinale schroefdraad = later.
3. Vorm
Vergelijk met gedateerde museumstukken in het register.
4. Slijtage
Afgesleten randen en een natuurlijk patina op de onderkant.
5. Teksten en jaartallen
Kunnen echt zijn, maar ook nagemaakt.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Pinkandelaar
Kandelaar met een pin waarop de kaars werd geprikt.
Hielkandelaar
Kandelaar met de lekschaal halverwege de stam; 17e eeuw.
Vijzel
Mortier om te stampen, met stamper.
Beddenpan
Pan met gloeiende kolen om het bed te verwarmen.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw stuk waard? Scan het met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz