Koper en messing dateren
Kandelaars, vijzels en beddenpannen
Koperen en messing kandelaars, vijzels en beddenpannen worden vaak als "oud" verkocht, maar er zijn heel veel latere kopieën. Hier de ontwikkeling, met 152 gedateerde stukken uit musea.
Middeleeuwen
tot 1500
- Pinkandelaars (de kaars op een pin) en kandelaars op pootjes; bronzen vijzels en grapen.
34 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e eeuw
1500–1600
- Kandelaars met een brede lekschaal op een hoge voet; bronzen vijzels met ribben en vaak een tekst en jaartal.
34 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
17e eeuw
1600–1700
- De Hollandse hielkandelaar met een lekschaal halverwege de stam; vijzels met tekst ("LOF GODT VAN AL") en jaartal; gedreven beddenpannen.
27 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Kandelaars in twee helften gegoten en aan elkaar gesoldeerd (een naad in de stam); vormen in Lodewijk XV- en XVI-stijl.
25 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw en later
na 1800
- Fabriekswerk en veel kopieën van oudere modellen: strakker, gladder, vaak met machinale schroefdraad.
29 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Echt of kopie?
- Jaartal op een vijzel: let op, het jaartal kan van de mal zijn en is veel nagemaakt.
- Schroefdraad en nette moertjes = 19e eeuw of later.
- Echt oud messing heeft slijtage op de plaatsen waar het werd vastgepakt en gepoetst.
Zo dateer je het
stap voor stap
Massief gegoten met de kaarshouder los ingezet = vroeg. In twee helften gegoten met een naad = 18e eeuw.
Geklonken of in elkaar geschroefd met gegoten draad = oud; machinale schroefdraad = later.
Vergelijk met gedateerde museumstukken in het register.
Afgesleten randen en een natuurlijk patina op de onderkant.
Kunnen echt zijn, maar ook nagemaakt.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Pinkandelaar
- Kandelaar met een pin waarop de kaars werd geprikt.
- Hielkandelaar
- Kandelaar met de lekschaal halverwege de stam; 17e eeuw.
- Vijzel
- Mortier om te stampen, met stamper.
- Beddenpan
- Pan met gloeiende kolen om het bed te verwarmen.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.