Drinkglazen en bokalen
Van façon-de-venise tot stippelgravure
Oude drinkglazen zijn goed te dateren aan vorm, glassoort en gravure. Hier de ontwikkeling, met 895 glazen uit het Rijksmuseum en uit opgravingen. Roemers staan in een eigen register.
16e en vroege 17e eeuw
1500–1650
- Glazen in Venetiaanse stijl (façon-de-venise), ook in de Nederlanden gemaakt: dunne kelken, fluitglazen, glazen met leeuwenkopstam.
- Duitse berkemeiers en pasglazen met ringen voor het delen van drank.
98 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Tweede helft 17e eeuw
1650–1700
- Fluitglazen en kelkglazen met diamantpuntgravure; de eerste zwaardere glazen van loodglas uit Engeland.
97 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Engelse en Nederlandse kelkglazen met zware voet en stam met luchtbel, luchtspiraal of melkglasspiraal.
- Nederlandse radgravure en de beroemde stippelgravure (Frans Greenwood, David Wolff).
- Gelegenheids- en vriendschapsglazen met wapens, schepen en spreuken.
541 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw en later
na 1800
- Geslepen kristal, Boheems gekleurd glas, persglas en fabrieksglas.
153 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Waar let je op?
- Gewicht en klank: loodglas is zwaar en klinkt helder; oud natronglas is licht.
- De voet: een ruw pontilmerk onder de voet wijst op handwerk; een glad geslepen voet kan ook oud zijn.
- Gravure: diamantpunt (krassen), rad (gegraveerd met een wieltje) of stippel (puntjes) — elk hoort bij een eigen periode.
Zo dateer je het
stap voor stap
Kelk, voet en stam bepalen de periode.
Licht natronglas of zwaar loodglas.
Diamantpunt, rad of stippel.
Pontilmerk, slijtage aan de voetrand.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Façon-de-venise
- Glas in Venetiaanse stijl.
- Berkemeier
- Duits drinkglas met noppen, voorloper van de roemer.
- Loodglas
- Zwaar, helder glas met lood.
- Stippelgravure
- Gravure met duizenden puntjes.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.