VOC-porselein
Chinees en Japans exportporselein, 1600–1800
Met de schepen van de VOC kwamen miljoenen stukken Chinees en Japans porselein naar Nederland. Je vindt ze in kasten én in de bodem: scherven uit beerputten en complete borden uit scheepswrakken. Hier de ontwikkeling, met 725 stukken uit musea, opgravingen en VOC-wrakken.
Kraakporselein
ca. 1600–1650
- Dun, blauw-wit porselein met vakken langs de rand, uit de Wanli-periode. De naam komt van de Portugese kraakschepen; in 1603 werd de Santa Catarina gekaapt en de lading in Amsterdam geveild.
- Ook in scheepswrakken zoals de Witte Leeuw (1613).
55 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Overgangsperiode en Japan
1650–1700
- Na de val van de Ming-dynastie (1644) stokt de Chinese export; de VOC haalt porselein uit Japan (Arita, Imari) via Deshima.
- Het overgangsporselein met verhalende taferelen en tulpen.
32 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Kangxi
1700–1730
- Zeer fijn blauw-wit en famille verte uit de Kangxi-periode (1662–1722); Chinees Imari met rood, goud en blauw.
- Decors als de Lange Lijs en bloemmanden.
115 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Qianlong en famille rose
1730–1800
- Famille rose (roze emaillen, vanaf ca. 1720), wapenporselein op bestelling, en grote hoeveelheden blauw-wit theegoed.
- De lading van de Geldermalsen (1752), bekend als de Nanking Cargo.
383 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw en later
na 1800
- Na het einde van de VOC (1799) export via andere handelaren; Kanton-porselein en latere nabootsingen.
134 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Echt Chinees of later?
- Oud exportporselein is hard en doorschijnend, met vaak een iets grijsblauwe glazuur en kleine "maanputjes" en zandresten aan de voetrand.
- Een rond zesteken- of vierteken-merk zegt weinig: keizersmerken werden veel nagemaakt.
- Scherven uit de bodem zijn goed te dateren aan decor en scherf; complete stukken uit wrakken hebben een vaste datum.
Zo dateer je het
stap voor stap
Porselein is hard, wit door en door en klinkt helder; Delfts is zacht met een gekleurde scherf.
Vakken (kraak), verhalend (overgang), famille verte of rose, Imari.
Zand, ongeglazuurde rand en slijtage.
Vergelijk met Porseleinmerken, maar vertrouw er niet blind op.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Kraakporselein
- Blauw-wit porselein met vakken, ca. 1580–1650.
- Imari
- Porselein met rood, goud en blauw, uit Japan en China.
- Famille rose
- Porselein met roze emaillen, vanaf ca. 1720.
- Nanking Cargo
- Lading van de Geldermalsen, gezonken in 1752.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.