SchatbaarScan een object
☰ MenuSieraden uit de bodem

Sieraden uit de bodem

Van bronzen armband tot gouden ring

Sieraden zijn de mooiste vondsten uit de Nederlandse bodem: kralen, fibula’s, ringen, armbanden en hangers, van de prehistorie tot de nieuwe tijd. Hier per periode wat er gevonden wordt, met 526 sieraden uit Nederlandse opgravingen en musea. Middeleeuwse pelgrimsinsignes en fibula’s hebben elk een eigen register.

Prehistorie

tot 12 v.Chr.

  • Bronzen armbanden en halsringen, kralen van barnsteen en later van glas.
  • In de late ijzertijd (ca. 250 v.Chr.–begin jaartelling) de kleurrijke glazen armbanden, vaak in scherven gevonden.

13 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Romeinse tijd

12 v.Chr.–450

  • Fibula’s (mantelspelden) in vele typen, vingerringen met een gesneden steen (intaglio), glazen en melonkralen, armbanden en haarnaalden.

71 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Vroege middeleeuwen

450–1050

  • Schijffibula’s en kralensnoeren van glas en barnsteen in grafvelden.
  • Gouden hangers en munthangers, zoals de beroemde goudschat van Wieuwerd in Friesland (gevonden in 1866, verborgen in de 7e eeuw).

38 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Late middeleeuwen

1050–1500

  • Ringbroches, vingerringen met tekst of stenen, kleine hangers en pelgrimsinsignes.

256 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Nieuwe tijd

1500–1800

  • Gouden en zilveren ringen (zegelringen, trouwringen met twee handen, memento mori), oorbellen, hangers en haarnaalden; veel in stadsbodems en beerputten.

88 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e en 20e eeuw

na 1800

  • Haar- en rouwsieraden, doublé en fabriekssieraden; in Friesland en Noord-Holland oorijzers en bijbehorende spelden van de klederdracht.

60 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Waar let je op?

  • Materiaal: brons en barnsteen vooral prehistorisch; glazen kralen in alle periodes; goud en zilver met keurmerk zijn na ca. 1500 vaak te dateren met de zilvermerken.
  • Vorm en versiering verschillen sterk per periode: vergelijk met gedateerde stukken in het register.
  • Meldplicht: archeologische vondsten moet je in Nederland melden bij de gemeente of de provincie. Gouden en zilveren sieraden uit de bodem zijn vaak archeologisch.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Materiaal
Brons, barnsteen, glas, zilver of goud?
2. Soort
Kraal, ring, armband, fibula, hanger of oorsieraad.
3. Vorm en versiering
Vergelijk met de voorbeelden per periode.
4. Merken
Keurmerken op goud of zilver wijzen op de nieuwe tijd.
5. Melden
Meld bijzondere vondsten; zo blijft de vindplaats bekend.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Fibula
Mantelspeld; zie het eigen register.
Torques
Gedraaide halsring.
Intaglio
Gesneden steen in een ring.
Oorijzer
Zilveren of gouden hoofdsieraad van de klederdracht.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Rijksmuseum van Oudheden, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw sieraad waard? Scan het met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz