Sieraden uit de bodem
Van bronzen armband tot gouden ring
Sieraden zijn de mooiste vondsten uit de Nederlandse bodem: kralen, fibula’s, ringen, armbanden en hangers, van de prehistorie tot de nieuwe tijd. Hier per periode wat er gevonden wordt, met 526 sieraden uit Nederlandse opgravingen en musea. Middeleeuwse pelgrimsinsignes en fibula’s hebben elk een eigen register.
Prehistorie
tot 12 v.Chr.
- Bronzen armbanden en halsringen, kralen van barnsteen en later van glas.
- In de late ijzertijd (ca. 250 v.Chr.–begin jaartelling) de kleurrijke glazen armbanden, vaak in scherven gevonden.
13 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Romeinse tijd
12 v.Chr.–450
- Fibula’s (mantelspelden) in vele typen, vingerringen met een gesneden steen (intaglio), glazen en melonkralen, armbanden en haarnaalden.
71 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Vroege middeleeuwen
450–1050
- Schijffibula’s en kralensnoeren van glas en barnsteen in grafvelden.
- Gouden hangers en munthangers, zoals de beroemde goudschat van Wieuwerd in Friesland (gevonden in 1866, verborgen in de 7e eeuw).
38 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Late middeleeuwen
1050–1500
- Ringbroches, vingerringen met tekst of stenen, kleine hangers en pelgrimsinsignes.
256 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Nieuwe tijd
1500–1800
- Gouden en zilveren ringen (zegelringen, trouwringen met twee handen, memento mori), oorbellen, hangers en haarnaalden; veel in stadsbodems en beerputten.
88 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e en 20e eeuw
na 1800
- Haar- en rouwsieraden, doublé en fabriekssieraden; in Friesland en Noord-Holland oorijzers en bijbehorende spelden van de klederdracht.
60 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Waar let je op?
- Materiaal: brons en barnsteen vooral prehistorisch; glazen kralen in alle periodes; goud en zilver met keurmerk zijn na ca. 1500 vaak te dateren met de zilvermerken.
- Vorm en versiering verschillen sterk per periode: vergelijk met gedateerde stukken in het register.
- Meldplicht: archeologische vondsten moet je in Nederland melden bij de gemeente of de provincie. Gouden en zilveren sieraden uit de bodem zijn vaak archeologisch.
Zo dateer je het
stap voor stap
Brons, barnsteen, glas, zilver of goud?
Kraal, ring, armband, fibula, hanger of oorsieraad.
Vergelijk met de voorbeelden per periode.
Keurmerken op goud of zilver wijzen op de nieuwe tijd.
Meld bijzondere vondsten; zo blijft de vindplaats bekend.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Fibula
- Mantelspeld; zie het eigen register.
- Torques
- Gedraaide halsring.
- Intaglio
- Gesneden steen in een ring.
- Oorijzer
- Zilveren of gouden hoofdsieraad van de klederdracht.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Rijksmuseum van Oudheden, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.