Schatbaar
Oud huisraad
Strijkijzers, koffiemolens en olie- en petroleumlampen · determinatiekaart

Per periode
Strijkijzers 17e–20e eeuw
- Boutstrijkijzer (box iron): een hol strijkijzer met een losse, gloeiend gemaakte ijzeren bout erin; 17e–19e eeuw, vaak van messing of ijzer.
- Massief strijkijzer (sad iron): helemaal van gietijzer, op de kachel verwarmd; vaak in sets met een losse greep (zoals de Satzeisen). 19e en begin 20e eeuw.
- Houtskoolstrijkijzer met een schoorsteentje en luchtgaatjes, en later strijkijzers op gas, spiritus en elektriciteit (vanaf ca. 1900).
- Gietijzeren strijkijzers zijn heel vaak nagemaakt als decoratie; een gave, gladde onderkant zonder slijtage is een waarschuwing.
Koffiemolens 18e–20e eeuw
- Wandmolens en schootmolens (een houten kistje met een slinger bovenop en een laatje) zijn het bekendst; de oudste zijn handgemaakt, later fabrieksmatig.
- Bekende merken: PeDe (Peter Dienes) en Zassenhaus uit Duitsland, DeVe uit Nederland, Peugeot uit Frankrijk. De naam staat vaak op het maalwerk of een plaatje.
- Let op: veel "antieke" koffiemolens zijn decoratiemodellen uit de 20e eeuw.
Olie- en petroleumlampen 16e–20e eeuw
- Olielampjes en snotneuzen van aardewerk, tin of messing, met een pit in olie of traan; tot in de 19e eeuw.
- Petroleumlampen komen na ca. 1860, toen petroleum goedkoop werd: tafel-, hang- en wandlampen met een glazen reservoir, een brander (vaak met merknaam) en een glazen kap.
- Stormlampen (lantaarns met een glazen buis en metalen kooi) voor buiten, schip en stal; vanaf eind 19e eeuw, bekende merken Feuerhand en Hasag.
- De brander is vaak gemerkt (Kosmos, Matador, Duplex); daarmee dateer je de lamp beter dan met de voet.
Echt oud of later?
- Slijtage op de plekken waar het voorwerp werd vastgepakt, gebruikt en schoongemaakt.
- Handgemaakte schroeven, klinknagels en vijlsporen zijn ouder dan machinale kruiskopschroeven.
- Merknamen, octrooinummers en "D.R.G.M." (Duits gebruiksmodel, vanaf 1891) helpen bij het dateren.
Stappenplan
- Materiaal: Messing, koper, tin en gietijzer kwamen vroeg en laat voor; bakeliet en chroom wijzen op de 20e eeuw.
- Constructie: Klinknagels, handgemaakte schroeven en gesmeed werk = ouder. Kruiskopschroeven en geperst plaatwerk = 20e eeuw.
- Merk en opschrift: Zoek naar een naam, octrooi of D.R.G.M.
- Slijtage: Echte gebruikssporen op de juiste plaatsen.
- Compleet?: Ontbrekende bout, maalwerk, laatje, brander of glas bepalen veel van de waarde.
Meer voorbeelden en het zoekbare register: schatbaar.nl/huisraad.html · Wat is het waard? Scan het op schatbaar.nl