SchatbaarScan een object
☰ MenuFlessen

Glazen flessen dateren

Kelderflessen, schaftflessen, uienflessen

Groene en zwarte glazen flessen worden veel gevonden in grachten, beerputten en scheepswrakken. Hun vorm veranderde zo snel dat je ze vaak op enkele tientallen jaren kunt dateren. Hier de ontwikkeling, met 511 flessen uit musea en opgravingen.

Vroege flessen

tot ca. 1650

  • Kleine flessen van groenig glas; vierkante kelderflessen die met meerdere tegelijk in een kist pasten.

21 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Schaftflessen

ca. 1650–1690

  • Donkergroen tot bijna zwart dik glas; bolle buik met lange hals (schaft-en-bol) en een opgelegde ring onder de mond.

119 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Uienflessen

ca. 1690–1740

  • De uienfles: breed, laag en rond met een korte hals; het bekende 18e-eeuwse model, ook veel op VOC-schepen.
  • Rond 1725–1760 overgangsvormen die hoger en rechter worden.

172 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Cilinderflessen

ca. 1740–1830

  • Steeds hoger en rechter, tot de cilindrische fles die goed op zijn kant gestapeld kan worden.
  • Vierkante kelderflessen voor jenever blijven in gebruik.

145 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

In de mal geblazen

na ca. 1830

  • Flessen in een mal geblazen, met gietnaden en vaak een naam of merk in het glas; vanaf ca. 1900 machinaal gemaakt (naad tot aan de mond).

48 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

De bodem

  • Pontilmerk (ruw litteken in het midden van de bodem) = met de hand geblazen, meestal vóór ca. 1850.
  • Diepe opgestoken bodem (kick-up) bij wijnflessen in alle periodes.
  • Naad tot aan de mond = machinaal, na ca. 1900.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Vorm
Lange hals en bolle buik = 1650–1690. Breed en laag (ui) = 1690–1740. Hoog en cilindrisch = na 1740.
2. Bodem
Pontilmerk = handgeblazen.
3. Naden
Geen naden = vrij geblazen. Naden tot de schouder = mal. Naad tot de mond = machinaal.
4. Mond
Opgelegde glazen ring onder de mond = handwerk; strakke gelijke mond = later.
5. Glas
Bijna zwart, dik glas = 17e–18e eeuw; dun, lichtgroen of helder = later.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Kelderfles
Vierkante fles, meerdere tegelijk in een kistje (kelder).
Uienfles
Brede, lage fles met korte hals; ca. 1690–1740.
Pontil
Staaf waarmee de blazer de fles vasthield; laat een litteken op de bodem.
Kick-up
Opgestoken bodem.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Provincie Noord-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw fles waard? Scan hem met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz