Glazen flessen dateren
Kelderflessen, schaftflessen, uienflessen
Groene en zwarte glazen flessen worden veel gevonden in grachten, beerputten en scheepswrakken. Hun vorm veranderde zo snel dat je ze vaak op enkele tientallen jaren kunt dateren. Hier de ontwikkeling, met 511 flessen uit musea en opgravingen.
Vroege flessen
tot ca. 1650
- Kleine flessen van groenig glas; vierkante kelderflessen die met meerdere tegelijk in een kist pasten.
21 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Schaftflessen
ca. 1650–1690
- Donkergroen tot bijna zwart dik glas; bolle buik met lange hals (schaft-en-bol) en een opgelegde ring onder de mond.
119 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Uienflessen
ca. 1690–1740
- De uienfles: breed, laag en rond met een korte hals; het bekende 18e-eeuwse model, ook veel op VOC-schepen.
- Rond 1725–1760 overgangsvormen die hoger en rechter worden.
172 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Cilinderflessen
ca. 1740–1830
- Steeds hoger en rechter, tot de cilindrische fles die goed op zijn kant gestapeld kan worden.
- Vierkante kelderflessen voor jenever blijven in gebruik.
145 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
In de mal geblazen
na ca. 1830
- Flessen in een mal geblazen, met gietnaden en vaak een naam of merk in het glas; vanaf ca. 1900 machinaal gemaakt (naad tot aan de mond).
48 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
De bodem
- Pontilmerk (ruw litteken in het midden van de bodem) = met de hand geblazen, meestal vóór ca. 1850.
- Diepe opgestoken bodem (kick-up) bij wijnflessen in alle periodes.
- Naad tot aan de mond = machinaal, na ca. 1900.
Zo dateer je het
stap voor stap
Lange hals en bolle buik = 1650–1690. Breed en laag (ui) = 1690–1740. Hoog en cilindrisch = na 1740.
Pontilmerk = handgeblazen.
Geen naden = vrij geblazen. Naden tot de schouder = mal. Naad tot de mond = machinaal.
Opgelegde glazen ring onder de mond = handwerk; strakke gelijke mond = later.
Bijna zwart, dik glas = 17e–18e eeuw; dun, lichtgroen of helder = later.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Kelderfles
- Vierkante fles, meerdere tegelijk in een kistje (kelder).
- Uienfles
- Brede, lage fles met korte hals; ca. 1690–1740.
- Pontil
- Staaf waarmee de blazer de fles vasthield; laat een litteken op de bodem.
- Kick-up
- Opgestoken bodem.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Provincie Noord-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.