Wapens en militaria uit de bodem
Kogels, pijlpunten, dolken, zwaarden en sporen
Musketkogels, kanonskogels, pijlpunten, dolken en sporen worden veel gevonden. Hier per periode wat er in de bodem en in wrakken zit, met 417 stukken uit musea en opgravingen. Uniformknopen staan bij Knopen.
Prehistorie en oudheid
tot 500
- Vuurstenen en bronzen dolken, bronzen bijlen en speerpunten; Romeinse wapenonderdelen.
4 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Middeleeuwen
500–1500
- IJzeren pijlpunten en kruisboogbouten, dolken met een knop, zwaardonderdelen en sporen (eerst met een punt, later met een radertje).
88 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e en 17e eeuw
1500–1700
- Loden musketkogels en kogelvormen, kanonskogels (ook kruis- en kettingkogels uit scheepswrakken), kruithoorns en lontsloten.
185 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e en 19e eeuw
1700–1900
- Kleinere geweerkogels, bajonetten, sabels en uniformonderdelen.
128 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
20e eeuw
na 1900
- Onderdelen uit de wereldoorlogen. Pas op: munitie uit de Tweede Wereldoorlog kan nog ontploffen. Niet aanraken en de politie bellen.
11 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Waar let je op?
- Musketkogels: rond, van lood, vaak met een gietnaad of aanspuitpunt; de diameter zegt iets over het wapen.
- Sporen: een punt (prikspoor) is ouder dan een radertje (radspoor, vanaf de 13e–14e eeuw).
- Veiligheid: munitie, granaten en hulzen met inhoud nooit meenemen of schoonmaken.
Zo dateer je het
stap voor stap
Kogel, pijlpunt, dolk, zwaard, spoor of onderdeel.
Lood, ijzer, brons of koper.
Vergelijk met de voorbeelden per periode.
Bij twijfel over munitie: laten liggen en melden.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Musketkogel
- Loden kogel voor een musket.
- Kruiskogel
- Kanonskogel met kruisvormige delen, tegen tuig en zeilen.
- Radspoor
- Spoor met een radertje.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.