Tin en tinmerken
Kannen, borden, lepels en keurmerken
Tinnen kannen, borden en lepels zijn er in overvloed, maar echt oud tin is zeldzamer dan je denkt. Merken, vorm en slijtage helpen bij het dateren. Hier de ontwikkeling, met 830 stukken uit musea en opgravingen.
Middeleeuwen
tot 1500
- Bodemvondsten: lepels, kannetjes, insignes en speelgoed van tin of tin-lood.
56 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e en 17e eeuw
1500–1700
- Schenkkannen, bekers, borden met brede rand, lepels met ronde of vijgvormige bak.
- Tingieters zetten een meesterteken en vaak een stadskeur; de gekroonde roos geeft goede kwaliteit aan.
357 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Borden met geprofileerde rand, theepotten, kannen in rococo- en Lodewijk XVI-stijl.
- Het merk met een engel geeft fijn tin aan; ook de gekroonde roos blijft.
253 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw
1800–1900
- In mallen gegoten, ook Britannia-metaal (hard, glanzend, dun).
- Veel kopieën van oudere vormen.
102 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
20e eeuw
na 1900
- Jugendstil-tin (bijvoorbeeld Kayserzinn), decoratief tin, souvenirs en reproducties in oude stijl.
38 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Tinmerken lezen
- Het jaartal in een tinmerk is meestal het jaar waarin de tingieter meester werd, niet het jaar waarin het stuk gemaakt is.
- Gekroonde roos en engel zijn kwaliteitsmerken; ze zeggen niet uit welke stad het komt.
- Engels tin: een gekroonde X betekent goede kwaliteit; Engelse tingieters gebruikten ook nepkeurmerken die op zilvermerken lijken.
Zo dateer je het
stap voor stap
Oud tin is zacht en zwaar en klinkt dof. Hard, licht, glanzend metaal = Britannia-metaal of later.
Meesterteken, stadskeur, roos of engel: zoek ze op. Let op het jaartal (zie hierboven).
Vergelijk met gedateerde stukken in het register.
Draaisporen van het afwerken, oude reparaties en gebruiksslijtage onder de voet wijzen op echtheid.
Een kunstmatig grijs-zwarte "patina" en scherpe, nette gietnaden duiden vaak op een kopie.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Meesterteken
- Merk van de tingieter, vaak met initialen en een jaartal.
- Gekroonde roos
- Kwaliteitsmerk voor goed tin.
- Engel
- Kwaliteitsmerk voor fijn tin, vooral 18e–19e eeuw.
- Britannia-metaal
- Harde tinlegering, 19e eeuw.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Provincie Noord-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.