Tabaks- en snuifdozen
Koperen tabaksdozen, Iserlohners en snuifdozen
Tabaksdozen van koper en messing zijn geliefde verzamelobjecten: gegraveerd met bijbelse scènes, kalenders of schepen, of met reliëf van veldslagen. Hier de ontwikkeling, met 148 dozen uit musea, opgravingen en scheepswrakken.
17e eeuw
1600–1700
- De eerste tabaksdozen, eenvoudig van vorm, van messing, koper of tin; ook dozen van hoorn en zilver.
16 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- De bloeitijd van de Hollandse koperen tabaksdoos: langwerpig of ovaal, met gegraveerde voorstellingen, teksten, schepen of een eeuwigdurende kalender.
- De Duitse Iserlohner dozen met reliëfs van veldslagen en vorsten, vooral uit de tijd van de Zevenjarige Oorlog (1756–1763).
101 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw en later
na 1800
- Kleinere snuifdozen van zilver, hoorn, schildpad en gelakt papier-maché met geschilderde voorstellingen; later fabriekswerk en souvenirs.
26 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Echt of later?
- Oude gravures zijn met de hand gestoken en ongelijk; machinaal of geëtst lijnwerk is vaak later.
- Let op slijtage van de gravure en van het scharnier; veel tabaksdozen zijn in de 19e en 20e eeuw nagemaakt.
- Zilveren dozen dateer je met de zilvermerken.
Zo dateer je het
stap voor stap
Messing, koper, zilver, tin, hoorn of gelakt papier-maché.
Langwerpig met rond eind = Hollands 18e eeuw; rechthoekig met reliëf = Iserlohn.
Bijbels, kalender, schip, tekst of veldslag.
Zilvermerken of een makersnaam.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Iserlohner
- Duitse koperen tabaksdoos met reliëf, 18e eeuw.
- Snuifdoos
- Klein doosje voor snuiftabak.
- Papier-maché
- Geperst papier, gelakt en beschilderd.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.