SchatbaarScan een object
☰ MenuTabaksdozen

Tabaks- en snuifdozen

Koperen tabaksdozen, Iserlohners en snuifdozen

Tabaksdozen van koper en messing zijn geliefde verzamelobjecten: gegraveerd met bijbelse scènes, kalenders of schepen, of met reliëf van veldslagen. Hier de ontwikkeling, met 148 dozen uit musea, opgravingen en scheepswrakken.

17e eeuw

1600–1700

  • De eerste tabaksdozen, eenvoudig van vorm, van messing, koper of tin; ook dozen van hoorn en zilver.

16 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

18e eeuw

1700–1800

  • De bloeitijd van de Hollandse koperen tabaksdoos: langwerpig of ovaal, met gegraveerde voorstellingen, teksten, schepen of een eeuwigdurende kalender.
  • De Duitse Iserlohner dozen met reliëfs van veldslagen en vorsten, vooral uit de tijd van de Zevenjarige Oorlog (1756–1763).

101 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e eeuw en later

na 1800

  • Kleinere snuifdozen van zilver, hoorn, schildpad en gelakt papier-maché met geschilderde voorstellingen; later fabriekswerk en souvenirs.

26 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Echt of later?

  • Oude gravures zijn met de hand gestoken en ongelijk; machinaal of geëtst lijnwerk is vaak later.
  • Let op slijtage van de gravure en van het scharnier; veel tabaksdozen zijn in de 19e en 20e eeuw nagemaakt.
  • Zilveren dozen dateer je met de zilvermerken.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Materiaal
Messing, koper, zilver, tin, hoorn of gelakt papier-maché.
2. Vorm
Langwerpig met rond eind = Hollands 18e eeuw; rechthoekig met reliëf = Iserlohn.
3. Decor
Bijbels, kalender, schip, tekst of veldslag.
4. Merken
Zilvermerken of een makersnaam.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Iserlohner
Duitse koperen tabaksdoos met reliëf, 18e eeuw.
Snuifdoos
Klein doosje voor snuiftabak.
Papier-maché
Geperst papier, gelakt en beschilderd.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw tabaksdoos waard? Scan hem met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz