Religieuze voorwerpen
Kruisjes, ampullen, rozenkransen en heiligenbeeldjes
Kruisjes, pelgrimsampullen, rozenkranskralen en pijpaarden heiligenbeeldjes zijn veelgevonden religieuze voorwerpen. Hier per periode, met 453 stukken uit musea en vondsten. Insignes en bedevaartpenningen hebben eigen registers.
Vroege en hoge middeleeuwen
tot 1200
- Kleine kruisjes en hangers, soms met een reliekhouder.
90 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Late middeleeuwen
1200–1500
- Loden ampullen met heilig water of olie van een bedevaartplaats, vaak met een schelp of wapen.
- Pijpaarden beeldjes van heiligen (Utrecht en Keulen) en kruisjes van lood of koper.
296 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e–18e eeuw
1500–1800
- Na de Reformatie in Nederland vooral katholieke voorwerpen: crucifixen, rozenkransen, kruisjes en medailles.
47 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e en 20e eeuw
na 1800
- Massaproductie: kleine kruisjes, rozenkranzen en devotievoorwerpen.
20 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Waar let je op?
- Een ampul is een plat flesje van lood met twee oortjes; meestal laatmiddeleeuws (13e–15e eeuw).
- Kruisjes zijn moeilijk te dateren; vorm, materiaal en versiering helpen. Vergelijk met het register.
Zo dateer je het
stap voor stap
Kruisje, ampul, beeldje, kraal of medaille.
Lood, koper, pijpaarde, been of zilver.
Heilige, schelp, wapen of tekst.
Zoek gelijke stukken in het register.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Ampul
- Klein loden flesje met gewijd water of olie.
- Pijpaarde
- Witte klei, ook gebruikt voor beeldjes.
- Paternoster
- Oude naam voor een rozenkrans.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Bodemvondstenregister Schatbaar, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.