SchatbaarScan een object
☰ MenuMessen en lepels

Messen, lepels en vorken

Bestek uit de bodem en uit musea

Messen en lepels worden veel gevonden in beerputten, grachten en scheepswrakken. Hun vorm veranderde door de eeuwen heen. Hier de ontwikkeling, met 428 stukken uit musea, opgravingen en wrakken.

Middeleeuwen

tot 1500

  • Messen met een staafangel in een houten of benen heft; vanaf de 14e eeuw ook messen met een plaatangel en heftschalen, rond 1400 algemeen.
  • Lepels van tin of koperlegering met een ronde bak.

37 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

16e en 17e eeuw

1500–1700

  • Lepels met een vijgvormige bak en gedecoreerde steel; messen met fraaie heften van been, ivoor of messing.
  • Bruidsmessen in sets met een schede.

180 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

18e eeuw

1700–1800

  • Lepels met een ovale bak; de vork wordt gewoon aan tafel.

112 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e en 20e eeuw

na 1800

  • Fabrieksbestek van verzilverd metaal en staal.

89 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Waar let je op?

  • De angel (staaf of plaat) dateert het mes.
  • De vorm van de lepelbak (rond, vijg, ovaal) dateert de lepel.
  • Zilveren bestek dateer je met de zilvermerken.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Soort
Mes, lepel of vork.
2. Angel of bak
Staaf of plaat; rond, vijg of ovaal.
3. Materiaal
IJzer, tin, messing, zilver, been.
4. Merken
Smidsmerk, gietermerk of zilvermerk.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Angel
Het deel van het lemmet dat in het heft zit.
Heftschalen
Twee plaatjes om de plaatangel.
Bruidsmes
Versierd mes, geschenk bij een huwelijk.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw vondst waard? Scan hem met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz