Messen, lepels en vorken
Bestek uit de bodem en uit musea
Messen en lepels worden veel gevonden in beerputten, grachten en scheepswrakken. Hun vorm veranderde door de eeuwen heen. Hier de ontwikkeling, met 428 stukken uit musea, opgravingen en wrakken.
Middeleeuwen
tot 1500
- Messen met een staafangel in een houten of benen heft; vanaf de 14e eeuw ook messen met een plaatangel en heftschalen, rond 1400 algemeen.
- Lepels van tin of koperlegering met een ronde bak.
37 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e en 17e eeuw
1500–1700
- Lepels met een vijgvormige bak en gedecoreerde steel; messen met fraaie heften van been, ivoor of messing.
- Bruidsmessen in sets met een schede.
180 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Lepels met een ovale bak; de vork wordt gewoon aan tafel.
112 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e en 20e eeuw
na 1800
- Fabrieksbestek van verzilverd metaal en staal.
89 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Waar let je op?
- De angel (staaf of plaat) dateert het mes.
- De vorm van de lepelbak (rond, vijg, ovaal) dateert de lepel.
- Zilveren bestek dateer je met de zilvermerken.
Zo dateer je het
stap voor stap
Mes, lepel of vork.
Staaf of plaat; rond, vijg of ovaal.
IJzer, tin, messing, zilver, been.
Smidsmerk, gietermerk of zilvermerk.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Angel
- Het deel van het lemmet dat in het heft zit.
- Heftschalen
- Twee plaatjes om de plaatangel.
- Bruidsmes
- Versierd mes, geschenk bij een huwelijk.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.