Lakenloodjes en bedevaartpenningen
Loden keurmerken en religieuze penningen
Lakenloodjes waren de keurmerken van de lakenhandel; bedevaartpenningen nam men mee van een bedevaart. Allebei worden ze veel gevonden. Hier de uitleg, met 1.346 stukken uit musea en opgravingen. Middeleeuwse pelgrimsinsignes staan in een eigen register.
Middeleeuwen
tot 1500
- De eerste lakenloodjes: loden zegels die aan een stuk laken werden geklemd als keur van stad of gilde.
162 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
16e en 17e eeuw
1500–1700
- De bloeitijd van de lakennijverheid: loodjes uit Leiden, Haarlem, Delft en Engelse en Vlaamse steden, met stadswapen, kwaliteitsmerk, lengte of naam.
- Twee- en vierdelige loodjes: schijfjes die met een strip werden dichtgeslagen.
1066 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Loodjes voor laken, linnen en andere stoffen; bedevaart- en devotiepenningen van messing of brons met Maria of een heilige en een oogje.
54 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e en 20e eeuw
na 1800
- Religieuze penningen in massa, zoals de Wonderdadige Medaille (na de verschijning in Parijs in 1830); loodjes als douane- en postverzegeling.
50 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Lezen en dateren
- Lakenloodjes: zoek het stadswapen (de sleutels van Leiden, het zwaard en de sterren van Haarlem), letters of cijfers voor kwaliteit en lengte, en jaartallen.
- Bedevaartpenningen: het opschrift noemt vaak de bedevaartplaats (Kevelaer, Scherpenheuvel, Aken); stijl en vorm dateren de penning.
Zo dateer je het
stap voor stap
Lood en zacht = lakenloodje of verzegeling; messing of brons met oogje = religieuze penning.
Stadswapen, letters, cijfers, heiligen en opschrift.
Twee schijfjes met een strip = lakenloodje; ovaal of rond met oogje = penning.
Zoek gelijke stukken in het register.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Lakenloodje
- Loden zegel als keurmerk aan een stuk laken.
- Laken
- Gevolde wollen stof.
- Bedevaartpenning
- Penning als aandenken aan een bedevaart.
- Devotiepenning
- Religieuze penning om te dragen.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Portable Antiquities Scheme (Engeland), Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Rijksmuseum van Oudheden (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.