Knopen dateren
Kogelknopen, uniformknopen en livreiknopen
Knopen worden bij het zoeken heel veel gevonden. Het oog, de vorm en de achterkant vertellen hoe oud ze zijn. Hier de ontwikkeling, met 754 knopen uit musea en opgravingen.
Middeleeuwen en 16e eeuw
tot 1600
- Kleine bolle knopen van tin, lood of koperlegering, gegoten, met een vastgegoten oogje.
- Veel knopen tegelijk op een kledingstuk; ook kleine knoopjes van bot.
182 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
17e eeuw
1600–1700
- Kogelknopen: massief of hol, rond, met een staafoog; ook filigrain van zilver.
- Knopen worden groter en versierder naarmate de eeuw vordert.
76 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Grote, platte knopen van messing, verguld of verzilverd, met gegraveerd of gestempeld decor.
- Aan het eind van de eeuw facetgeslepen stalen knopen en geslagen knopen met een gesoldeerd oog.
260 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e eeuw
1800–1900
- Uniformknopen met regiment- of landsymbolen, livreiknopen met familiewapen, vaak met de naam van de maker op de achterkant.
- Porseleinen knoopjes (vanaf ca. 1840), hoornen en beenderen knopen, en knopen met vier gaatjes.
140 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
20e eeuw
na 1900
- Kunststof, bakeliet, glas; metalen knopen voor werkkleding en uniformen.
44 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
De achterkant
- Vastgegoten oogje = meestal vóór 1700.
- Gesoldeerd oog en een vlakke achterkant = 18e en 19e eeuw.
- Naam van de maker of "TREBLE GILT" op de achterkant = 19e eeuw.
- Een militaire of livreiknoop dateer je via het symbool: regiment, rijkswapen of familiewapen.
Zo dateer je het
stap voor stap
Vastgegoten = vroeg. Gesoldeerd draadoog = later. Gaatjes = 19e eeuw en later.
Klein en bol = 16e–17e eeuw. Groot en plat = 18e eeuw. Bol en gestempeld = 19e eeuw.
Makersnaam of kwaliteitsaanduiding = 19e eeuw.
Kroon, wapen of regimentsnummer: zoek op in de militaire literatuur.
Tin en lood vooral vroeg; messing in alle tijden; porselein en kunststof later.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Kogelknoop
- Ronde, bolle knoop; 16e–17e eeuw.
- Staafoog
- Oogje van een staafje metaal.
- Livreiknoop
- Knoop van de kleding van personeel, met familiewapen.
- Uniformknoop
- Knoop van een militair of ambtelijk uniform.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Batavialand, Bodemvondstenregister Schatbaar, Geldersch Landschap & Kasteelen, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Rijksmuseum van Oudheden, Slot Loevestein, Stedelijk Museum Zutphen, Zuiderzeemuseum (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.