SchatbaarDeterminatiekaartScan een object
☰ MenuDeterminatiekaart
Schatbaar

Antieke kachels

Franse, Belgische en Nederlandse hout- en kolenkachels · determinatiekaart

Per periode

Frankrijk: Godin en de Franse gietijzeren kachel vanaf 1840
  • Godin: Jean-Baptiste André Godin vroeg op 15 juli 1840 in Esquéhéries een octrooi aan op een kachel van gietijzer in plaats van plaatijzer. In 1846 verhuisde de gieterij naar Guise (Aisne), waar hij ook het Familistère bouwde, een woonpaleis voor zijn arbeiders. Godin werd in Frankrijk bijna een soortnaam voor kachel.
  • Kenmerkend: geëmailleerd gietijzer (vaak groen, blauw, bruin of zwart gevlamd), veel decoratie in het gietwerk, en gegoten merknaam "Godin" of "Godin & Cie, Guise".
  • De bekende Petit Godin (model 3720/3721): een ovale kachel van geëmailleerd gietijzer met een ontwerp uit de jaren 1930, die tot vandaag wordt gemaakt. Let dus op: een Petit Godin kan net zo goed nieuw zijn.
  • Godin kookkachels en fornuizen (cuisinières) uit de 19e eeuw komen ook in Duitse en Nederlandse musea voor.
  • Deville (Charleville, Ardennen): in 1846 begonnen de broers Alfred en Émile Corneau samen; in 1859 werd de gieterij Corneau Frères in de wijk Petit-Bois officieel opgericht, bekend om fijn decoratief gietwerk. Schoonzoon Albert Deville (1844–1913) en Henri Pailliette namen het over, eerst als Deville Pailliette & Cie, later Deville Charleville. Vanaf 1886 emailleerde de fabriek ook gietijzer. Een kachel met de naam Deville Pailliette is dus van na 1886.
  • Poêle crapaud (paddenkachel): een lage, breed uitzittende Franse salonkachel, vaak met een opengewerkte klep zodat je hem ook als open haard kunt gebruiken.
België: Leuvense kachel en Nestor Martin 19e en 20e eeuw
  • De Leuvense kachel (Leuvense stoof): een vrijstaande gietijzeren kachel met een vlakke kookplaat en een lange rookpijp, in België en Zuid-Nederland in heel veel huizen.
  • Nestor Martin: Belgische kachelfabrikant met een lange traditie, bekend van gietijzeren hout- en kolenkachels.
  • Veel Belgische kachels lijken op Franse modellen; kijk naar de gegoten naam en plaats.
Nederland: Etna, DRU, Pelgrim en anderen 19e en 20e eeuw
  • DRU (Diepenbrock & Reigers, Ulft): ijzergieterij met wortels in 1754, een van de oudste bedrijven van Nederland.
  • Etna (Breda): Cornelis Klep begon in 1856 een kachelsmederij; zijn zoon bouwde in 1888 de fabriek De Etna. Op zijn hoogtepunt bediende Etna het grootste deel van de Nederlandse kachel- en fornuizenmarkt; in 1983 ging de productie naar Ulft.
  • Andere Nederlandse kachelmakers: Pelgrim (Gaanderen), Davo (Deventer), Asselbergs (Bergen op Zoom), Van Heijst en Jaarsma (Den Haag), en Auping (Deventer, maakte vanaf 1868 kachels en fornuizen).
  • Typisch Nederlands: de potkachel, de kolomkachel en de plattebuiskachel (met platte, brede buis), later de geëmailleerde haardkachel met mica-ruitjes.
Duitsland en verder vanaf de 16e eeuw
  • De oudste gietijzeren kachels waren platenkachels (vijfplatenkachel) met bijbelse voorstellingen op de platen; zie ook Haardplaten.
  • In de 19e eeuw de Kanonenofen (kanonkachel, ronde potkachel), de Regulierfüllofen (vulkachel met regelbare luchttoevoer) en grote kookkachels van merken als Küppersbusch en Buderus.

Zo dateer je een kachel

  • Plaatijzer of gietijzer: vóór ca. 1840 waren veel kachels van plaatijzer; gegoten kachels werden in de 19e eeuw gewoon.
  • Emaille: zwart gietijzer is het oudst; gekleurde emaille (groen, blauw, bruin gevlamd, crème) vooral eind 19e eeuw tot ca. 1960.
  • Mica-ruitjes in de deurtjes = haard- of vulkachel, eind 19e eeuw tot ca. 1950.
  • Vernikkelde sierdelen = vooral ca. 1890–1930; chroom vanaf ca. 1930.
  • Merk, model en plaats staan bijna altijd in het gietwerk: op de deur, de voorkant of de kookplaat. Daarmee kun je meestal het precieze model opzoeken.

Stappenplan

  1. Hout of kolen?: Een rooster en een aslade wijzen op een kolenkachel; een vlakke bodem zonder rooster op een houtkachel. Veel oude kachels zijn geschikt voor allebei.
  2. Zoek de naam: Kijk op de deur, de voorkant, de kookplaat en de achterkant naar een gegoten naam, plaats of modelnummer.
  3. Gietijzer of plaat: Gegoten platen met reliëf of gegoten versiering = gietijzer. Glad, dun en geklonken = plaatijzer.
  4. Afwerking: Zwart gegrafiteerd, geëmailleerd (welke kleur?), vernikkeld of verchroomd: zie de dateringsregels hierboven.
  5. Compleet en origineel?: Kijk of deuren, roosters, aslade, mica, kookringen en sierdelen origineel zijn; ontbrekende onderdelen bepalen veel van de waarde.
  6. Scheuren: Controleer het gietijzer op scheuren, vooral in de vuurpot en de bodem; die zijn lastig te repareren.

Meer voorbeelden en het zoekbare register: schatbaar.nl/kachels.html · Wat is het waard? Scan het op schatbaar.nl

Terug naar het register