Schatbaar
Gouden en zilveren munten
Van middeleeuwse penning tot gouden tientje · determinatiekaart

Per periode
Romeinen en vroege middeleeuwen tot ca. 1000
- Romeinse gouden aurei en solidi en zilveren denarii; later de kleine gouden tremissis en de zilveren sceatta van de Friezen en Angelsaksen (7e–8e eeuw), en de Karolingische denier.
- In Nederland zeldzame bodemvondsten; altijd melden.
Hoge en late middeleeuwen 1000–1500
- Zilveren penningen en sterlingen, in Engeland vaak in stukken geknipt (halve en kwart penny).
- Vanaf de 14e eeuw de zwaardere zilveren groten en weer goud: de florijn (1252), de Engelse nobel (vanaf 1344) en Bourgondische gouden munten zoals de rijder.
16e eeuw 1500–1600
- De grote zilveren daalder (naar de Joachimsthaler van 1518) en Spaanse realen; aan het eind van de eeuw de eerste Nederlandse gouden dukaten.
Republiek 1600–1795
- Zilver: leeuwendaalder, rijksdaalder, dukaton (zilveren rijder), gulden, schelling en stuiver, per provincie geslagen.
- Goud: de dukaat (ca. 3,5 gram fijn goud) en de gouden rijder (vanaf 1606); Engelse guineas (1663–1814).
19e eeuw 1795–1900
- Bataafse Republiek en Koninkrijk Holland; daarna het Koninkrijk der Nederlanden met zilveren gulden en rijksdaalder (2½ gulden) en het gouden 10-guldenstuk (6,72 gram, 900/1000).
20e eeuw na 1900
- Het gouden tientje van Wilhelmina (1897–1933). Zilveren guldens en rijksdaalders tot in de jaren 1960 (720/1000); daarna nikkel.
Metaalwaarde of verzamelwaarde?
- Metaalwaarde = gewicht × gehalte × goud- of zilverprijs. Een tientje bevat 6,048 gram fijn goud, een dukaat ongeveer 3,43 gram.
- Verzamelwaarde komt daarbovenop: zeldzame jaartallen en een mooie staat zijn veel meer waard dan het metaal.
- Geknipte en gesnoeide munten: in de middeleeuwen werden zilveren munten in stukken geknipt om wisselgeld te maken; het snoeien van de rand was strafbaar.
- Pas op voor vervalsingen: verkeerd gewicht, verkeerde klank, gegoten in plaats van geslagen, of verguld/verzilverd. Weeg altijd na.
Stappenplan
- Wegen: Een fijne weegschaal (0,01 gram) is het belangrijkste gereedschap. Vergelijk met het officiële gewicht.
- Opschrift en jaartal: Lees naam, land en jaartal; daarmee vind je de soort.
- Staat: Kijk naar slijtage op de hoogste punten, krassen, gaatjes en schoonmaaksporen.
- Echtheid: Klopt het gewicht, de diameter en de randafwerking? Bij twijfel naar een munthandel of de Koninklijke Nederlandse Munt.
- Bodemvondst?: Een gouden munt uit de bodem moet in Nederland gemeld worden (meldplicht bij archeologische vondsten).
Meer voorbeelden en het zoekbare register: schatbaar.nl/goudenmunten.html · Wat is het waard? Scan het op schatbaar.nl