SchatbaarDeterminatiekaartScan een object
☰ MenuDeterminatiekaart
Schatbaar

Gouden en zilveren munten

Van middeleeuwse penning tot gouden tientje · determinatiekaart

Per periode

Romeinen en vroege middeleeuwen tot ca. 1000
  • Romeinse gouden aurei en solidi en zilveren denarii; later de kleine gouden tremissis en de zilveren sceatta van de Friezen en Angelsaksen (7e–8e eeuw), en de Karolingische denier.
  • In Nederland zeldzame bodemvondsten; altijd melden.
Hoge en late middeleeuwen 1000–1500
  • Zilveren penningen en sterlingen, in Engeland vaak in stukken geknipt (halve en kwart penny).
  • Vanaf de 14e eeuw de zwaardere zilveren groten en weer goud: de florijn (1252), de Engelse nobel (vanaf 1344) en Bourgondische gouden munten zoals de rijder.
16e eeuw 1500–1600
  • De grote zilveren daalder (naar de Joachimsthaler van 1518) en Spaanse realen; aan het eind van de eeuw de eerste Nederlandse gouden dukaten.
Republiek 1600–1795
  • Zilver: leeuwendaalder, rijksdaalder, dukaton (zilveren rijder), gulden, schelling en stuiver, per provincie geslagen.
  • Goud: de dukaat (ca. 3,5 gram fijn goud) en de gouden rijder (vanaf 1606); Engelse guineas (1663–1814).
19e eeuw 1795–1900
  • Bataafse Republiek en Koninkrijk Holland; daarna het Koninkrijk der Nederlanden met zilveren gulden en rijksdaalder (2½ gulden) en het gouden 10-guldenstuk (6,72 gram, 900/1000).
20e eeuw na 1900
  • Het gouden tientje van Wilhelmina (1897–1933). Zilveren guldens en rijksdaalders tot in de jaren 1960 (720/1000); daarna nikkel.

Metaalwaarde of verzamelwaarde?

  • Metaalwaarde = gewicht × gehalte × goud- of zilverprijs. Een tientje bevat 6,048 gram fijn goud, een dukaat ongeveer 3,43 gram.
  • Verzamelwaarde komt daarbovenop: zeldzame jaartallen en een mooie staat zijn veel meer waard dan het metaal.
  • Geknipte en gesnoeide munten: in de middeleeuwen werden zilveren munten in stukken geknipt om wisselgeld te maken; het snoeien van de rand was strafbaar.
  • Pas op voor vervalsingen: verkeerd gewicht, verkeerde klank, gegoten in plaats van geslagen, of verguld/verzilverd. Weeg altijd na.

Stappenplan

  1. Wegen: Een fijne weegschaal (0,01 gram) is het belangrijkste gereedschap. Vergelijk met het officiële gewicht.
  2. Opschrift en jaartal: Lees naam, land en jaartal; daarmee vind je de soort.
  3. Staat: Kijk naar slijtage op de hoogste punten, krassen, gaatjes en schoonmaaksporen.
  4. Echtheid: Klopt het gewicht, de diameter en de randafwerking? Bij twijfel naar een munthandel of de Koninklijke Nederlandse Munt.
  5. Bodemvondst?: Een gouden munt uit de bodem moet in Nederland gemeld worden (meldplicht bij archeologische vondsten).

Meer voorbeelden en het zoekbare register: schatbaar.nl/goudenmunten.html · Wat is het waard? Scan het op schatbaar.nl

Terug naar het register