SchatbaarScan een object
☰ MenuHaardplaten en kachels

Haardplaten en kachels

Gietijzeren haardplaten, kachelplaten en kachels

Gietijzeren haardplaten en kachelplaten zijn vaak gedateerd en versierd met bijbelse taferelen, wapens en jaartallen. Hier de ontwikkeling, met 214 stukken uit musea.

16e eeuw

1500–1600

  • De eerste gegoten haardplaten achter het open vuur, vaak met wapens, figuren of een eenvoudig motief met touwlijsten.
  • Kachelplaten voor de vijfplatenkachel, met bijbelse voorstellingen; uit de Eifel, Siegerland, Hessen en de Elzas.

53 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

17e eeuw

1600–1700

  • Haardplaten met een rondboog of gebogen bovenkant, bijbelse en allegorische scènes, jaartallen; ook in Nederland gegoten.

108 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

18e eeuw

1700–1800

  • Rijke barok- en rococovormen; voorstellingen uit de mythologie en wapens. Kachels van gegoten platen.

38 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

19e en 20e eeuw

na 1800

  • Gietijzeren kachels in massaproductie: potkachels, Leuvense kachels en later salamanderkachels met emaille. Haardplaten worden vaak nagegoten.

15 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen

Echt of nagegoten?

  • Een naslag (afgietsel van een oude plaat) is iets kleiner dan het origineel en de details zijn vager.
  • Echte oude platen hebben een ruwe achterkant met zandsporen en vaak een vlakke, ongelijke rand.

Zo dateer je het

stap voor stap

1. Vorm
Rechthoekig met touwlijsten = 16e eeuw. Rondboog = 17e eeuw. Rijke barokrand = 18e eeuw.
2. Voorstelling
Bijbels en wapens = 16e–17e; mythologie en ornament = 18e.
3. Jaartal
Kan echt zijn, maar ook nagegoten.
4. Achterkant
Zandsporen en ruwheid wijzen op een origineel.

Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.

Register

zoeken, filteren en bladeren

Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.

🖨 Print de determinatiekaart (A4) ›

Woordenlijst

Haardplaat
Gietijzeren plaat achter het open vuur.
Kachelplaat
Plaat van een gegoten kachel (vijfplatenkachel).
Naslag
Afgietsel van een bestaande plaat.

Bronnen

  • Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Badisches Landesmuseum Karlsruhe, Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
  • De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.
Wat is jouw haardplaat of kachel waard? Scan hem met Schatbaar
ScannenScan een objectPrijzenVeelgestelde vragenInloggen
Handig bij kopen en verkopenWat mag ik bieden?Advertentie delenMijn voorraad
NaslagAlle registersMakers opzoekenEcht of nagemaakt?BodemvondstenZilvermerkenPorselein­merkenKleipijpenAntieke kachels
Voor detectoristenBodemvondst meldenDeterminatiekaartenWat heb ik gevonden?
Oefen je oogStijl herkennenDagelijkse quiz