Haardplaten en kachels
Gietijzeren haardplaten, kachelplaten en kachels
Gietijzeren haardplaten en kachelplaten zijn vaak gedateerd en versierd met bijbelse taferelen, wapens en jaartallen. Hier de ontwikkeling, met 214 stukken uit musea.
16e eeuw
1500–1600
- De eerste gegoten haardplaten achter het open vuur, vaak met wapens, figuren of een eenvoudig motief met touwlijsten.
- Kachelplaten voor de vijfplatenkachel, met bijbelse voorstellingen; uit de Eifel, Siegerland, Hessen en de Elzas.
53 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
17e eeuw
1600–1700
- Haardplaten met een rondboog of gebogen bovenkant, bijbelse en allegorische scènes, jaartallen; ook in Nederland gegoten.
108 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
18e eeuw
1700–1800
- Rijke barok- en rococovormen; voorstellingen uit de mythologie en wapens. Kachels van gegoten platen.
38 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
19e en 20e eeuw
na 1800
- Gietijzeren kachels in massaproductie: potkachels, Leuvense kachels en later salamanderkachels met emaille. Haardplaten worden vaak nagegoten.
15 gedateerde voorbeelden uit musea en opgravingen
Echt of nagegoten?
- Een naslag (afgietsel van een oude plaat) is iets kleiner dan het origineel en de details zijn vager.
- Echte oude platen hebben een ruwe achterkant met zandsporen en vaak een vlakke, ongelijke rand.
Zo dateer je het
stap voor stap
Rechthoekig met touwlijsten = 16e eeuw. Rondboog = 17e eeuw. Rijke barokrand = 18e eeuw.
Bijbels en wapens = 16e–17e; mythologie en ornament = 18e.
Kan echt zijn, maar ook nagegoten.
Zandsporen en ruwheid wijzen op een origineel.
Geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend: kijk naar de combinatie, en vergelijk met de gedateerde stukken in het register.
Register
zoeken, filteren en bladeren
Bij elke datering zie je waar die vandaan komt: zonder toevoeging is het de datering van het museum of de bron; ‘scheepswrak’ betekent gevonden in een wrak dat rond dat jaar verging; ‘geschat’ hebben wij bepaald op vorm, type of vergelijking met gedateerde stukken; ‘ruwe schatting’ alleen op vindplaats. Met de keuzelijst Datering filter je daarop. Typ een woord, kies een periode of vul een jaartal in, en verfijn met de keuzelijsten. Tik op een stuk voor de beschrijving; blader daarna met Vorige en Volgende of veeg opzij.
Woordenlijst
- Haardplaat
- Gietijzeren plaat achter het open vuur.
- Kachelplaat
- Plaat van een gegoten kachel (vijfplatenkachel).
- Naslag
- Afgietsel van een bestaande plaat.
Bronnen
- Foto’s, dateringen en beschrijvingen van: Badisches Landesmuseum Karlsruhe, Batavialand, Geldersch Landschap & Kasteelen, Kasteel Huis Bergh, Provincie Noord-Holland, Rijksmuseum, Slot Loevestein (via Europeana en de eigen databanken; licentie bij elk stuk).
- De uitleg per periode is in eigen woorden geschreven en gecontroleerd tegen vakliteratuur en museumbeschrijvingen; de dateringen per kenmerk zijn gemiddelden, een enkel stuk kan afwijken.